Ontstaan van het IVN
Het IVN heeft een lange geschiedenis, die heel mooi parallel loopt met ontwikkelingen in het denken over de natuur.
Aan het eind van de negentiende eeuw werd in ons land de natuur herontdekt. Men ging haar bestuderen en men ging ervan genieten, erin wandelen, erin wonen ("buiten" wonen) en men zag tegelijkertijd dat de natuur te lijden had van al dat genieten.
Zo ontstonden bij de vorige eeuwwisseling de eerste particuliere natuurorganisaties. Aan de ene kant waren dat de verenigingen van mensen die de natuur onderzochten en hun bewondering uitdroegen, zoals Heimans en Thijsse en de Nederlands Natuurhistorische Vereniging, de voorganger van de KNNV (1901).
Anderzijds ontstonden er verenigingen met als belangrijkste doel het behouden en beschermen, meestal door terreinen aan te kopen. Een voorbeeld daarvan is Natuurmonumenten, dat in 1905 werd opgericht met als eerste aankoop het Naardermeer. Hierbij was overigens Thijsse betrokken. Vogelbescherming was al in 1899 opgericht. Het Utrechts Landschap was van 1927, de andere provinciale landschappen volgden.
In de loop der jaren groeide bij de verschillende organisaties de overtuiging dat natuurbescherming alleen dàn effectief kon zijn als de natuurbeschermingsgedachte een breed draagvlak onder de bevolking kreeg.
En het middel om dat draagvlak te verkrijgen was, vond men toen en vindt het IVN nog steeds, educatie.
In de jaren '30 van de twintigste eeuw werd de
Bond tegen verontreiniging van stad en land opgericht. Voor deze organisatie werkten in het hele land Natuurwachten, een soort vrijwillige natuurpolitieagenten.
Jaap van Dijk, werkzaam bij Natuurmonumenten, en Jan Nijkamp, prominent lid van de Nederlandse Natuurhistorische Vereniging en directeur van de Haagse Dienst voor School- en Kindertuinen, zaten in het bestuur van de
Bond van Natuurbeschermingswachten, zoals men sinds 1948 heette. Zij waren voorstanders van educatie in brede zin en voerden gesprekken met de Contactcommissie voor Natuur- en Landschapsbescherming.
Dit had tot resultaat dat de natuurvrijwilligers van de Bond een educatieve taak kregen: de vereniging
Instituut Voor Natuurbeschermingseducatie werd in mei 1960 opgericht. De 'ondertitel' was “Vereniging van Natuurwachten en Natuurgidsen”. In de loop der jaren is de ondertitel van het IVN nog enkele keren gewijzigd. In de jaren zeventig luidde hij "Vereniging ter bevordering van het milieubesef".
Sinds 1992 heet de vereniging:
IVN Vereniging voor natuur- en milieueducatie (en op alle producten, inclusief briefpapier: "Het IVN draagt bij aan een duurzame samenleving door mensen te betrekken bij natuur, milieu en landschap.")
Dit aanpassen van ondertitels geeft aan dat het IVN met zijn tijd meegaat en aansluit bij wat op een bepaald moment in de maatschappij leeft. Hetzelfde is ook te zien bij de waterlelie, symbool van het IVN. Ook deze is in de loop der jaren aangepast aan de wensen van de tijd.
Doelstellingen
De nieuwe vereniging had een andere taak dan de Bond, zodat ook andere doelen gesteld werden. Volgens Piet Steltman, die twintig jaar in dienst is geweest van het IVN, waarvan twaalf jaar als directeur, en die met zijn programma 'Ja Natuurlijk' veel voor de PR van de natuur gedaan heeft, kan het motto van de jonge vereniging benoemd worden als "onbekend maakt onbemind".
Traden de natuurwachters corrigerend op, de vrijwilligers nieuwe stijl werkten preventief: met educatieve middelen werd natuurbehoud gediend. Dat had tot gevolg dat die vrijwilligers op hun nieuwe taak moesten worden voorbereid. Daarvoor werd de cursus Opleiding Natuurgids gestart. De cursus voor de natuurwachters trok vanaf het begin veel nieuwe mensen aan, zodat het aantal leden van de vereniging snel steeg.
De Natuurgidsencursus is nog steeds het vlaggenschip van het IVN en is nog steeds voor veel leden de reden om tot de vereniging toe te treden.
Niet alleen naam en waterlelie, ook de doelstellingen van het IVN zijn meegegroeid met de veranderingen in het denken over de educatie en communicatie met betrekking tot de natuur. Belangrijk hierbij is dat het accent verlegd is van 'natuur' naar 'natuur en milieu' en dat daarbij is gekomen 'duurzaamheid' en 'duurzame ontwikkeling'. Wat bleef, is educatie, zij het dat dit nu 'leren' heet.
IVN nu
De website van het huidige IVN vermeldt : Het IVN is een bloeiende vereniging van vrijwilligers en beroepskrachten die streeft naar meer natuur en een betere kwaliteit van het milieu.
Het IVN Doeplan 2002+ is het resultaat van een intensief proces van nadenken over de plaats en de taak van de vereniging en het beroepsapparaat in het werkveld. Hierin staat als missie: Het vergroten van de betrokkenheid van mensen bij natuur, milieu en landschap. De focus is daarbij gericht op een duurzame samenleving. En hiermee is de vereniging op dit moment hard aan het werk.
Meer informatie:
Vijfentwintig jaar IVN, Piet Steltman, AO nr. 2080. Lelystad, St. Ivio, 1985
Veertig jaar IVN-geschiedenis aan de balk, hoogtepunten 40 jaar IVN. In: Mens en Natuur, nr. 2, 2000, p. 1p e.v.
