Leer je wortels kennen

Kennis van de Nederlandse natuur is net zo essentieel als kennis van de cultuur of de geschiedenis. Bioloog Joop Schaminée wil de jeugd wakker schudden.

Het is een van de best bewaarde geheimen van ons land: Nederland bezit een unieke natuur. Plantensocioloog Joop Schaminée raakt er niet over uitgepraat: 'Onze ligging aan de monding van grote rivieren zorgt voor een geweldige ecologische diversiteit. We hebben in ons land extreem droge en extreem natte gebieden, extreem voedselrijke en voedselarme, en allerlei verschillende bodemsoorten. Nederland is veel diverser dan eenzelfde oppervlakte elders in Europa. Maar de Nederlandse natuur is 'halfnatuur', is door mensen gemaakt. Vrijwel alle landschappen waar wij waarde aan hechten , hebben hun bestaan te danken aan menselijk ingrijpen. Dat kan de natuur verrijken, dat is wat in de loop van eeuwen heeft plaatsgevonden en waar we naar moeten blijven streven.'

'Zo omstreeks 1900 was Nederland waarschijnlijk op z'n mooist. Er was sprake van een grote diversiteit aan landschappen en een enorme soortenrijkdom. Dat was mede te danken aan het gebruik van kunstmest, dat toen net opkwam! Dankzij de kunstmest die in geringe mate werd toegevoegd, werden landbouwgronden die in de eeuw daarvoor volkomen waren uitgeput een beetje vruchtbaarder, en dat had positieve gevolgen voor de planten en dieren. Maar he kan ook volkomen fout gaan. In de loop van de vorige eeuw is de natuur flink achteruitgegaan: eerst door de werkverschaffing in de jaren twintig en dertig, toen werklozen betaald werden om woeste gronden om te spitten, zonder dat er iets mee gebeurde. En na de tweede Wereldoorlog kwam de ruilverkaveling- een complete herinrichting van het oude platteland; vaak pure vernietiging van het halfnatuurlijke landschap en de bijbehorende levensgemeenschappen.'

Konden de natuurbeschermers in ons land dat niet tegenhouden?

‘Nee. Als het economisch slecht gaat, hebben maar weinig mensen geld en tijd over voor natuurbescherming. Daardoor stonden de natuurbeschermers machteloos. Maar kwaad was men wel. Mijn leermeester, Victor Westhoff, waarvan je kunt zeggen dat hij de natuurbescherming ons land een wetenschappelijke basis heeft verleend, beschouwde de cultuurtechnici als zijn grote vijanden. Nog jaren later kon hij, als hij aan hen dacht, witheet van woede worden'

'Maar juist Westhoff is verantwoordelijk voor het doordringen van het besef dat de mens en de natuur geen vijanden van elkaar zijn, maar bondgenoten Menselijk ingrijpen was geen bedreiging, die was noodzakelijk. Toen hij hierover kort na oorlog een lezing gaf, sloeg deze boodschap in als een bom. Het hele denken over natuurbescherming is daarna grondig veranderd'

Het resultaat van die omslag is dat natuurbescherming een overheidstaak is geworden.

'En ik zie dat als een goede zaak. Denk maar aan de Europese wetgeving voor het behoud van biodiversiteit, de aanleg van een Europese ecologische hoofdstructuur. Die is streng. maar is maatschappelijk geaccepteerd’

Maar zal dat draagvlak blijven bestaan?Jongeren maken zich meer zorgen over pinguïns en ijsberen.
'Dat is waar. Maar tegelijk weet ik dat basisschoolkinderen een geweldige belangstelling hebben voor de natuur. Ze voelen zich verbonden, voelen zich verantwoordelijk; maken er het ene werkstuk na het andere over. Maar die natuur moet ze wel getoond worden - en wat mij betreft gebeurt dat op de basisschool, Ik weet wel, het basisonderwijs heeft het al lastig genoeg, kinderen moeten al van alles, ze worden als het ware suf getoetst. Het grootste probleem is misschien wel dat er te weinig leerkrachten zijn die daar feeling voor hebben. Kinderen moeten hun culturele en historische wortels kennen - wat mij betreft hoort de natuurlijke omgeving daar absoluut bij. En echt, die interesse is er! Ik heb onlangs op de school van mijn dochters voor groep 8 een voordracht gegeven. Ik heb hoog gegrepen: ik zou spreken over 'biotopen in Nederland'. De leraar leek een kwartiertje wel mooi - ik heb al met al bijna twee uur gesproken. Ik begon met de vraag: wie vindt de natuur in Nederland prachtig? Eén aarzelend vingertje. Ik heb mijn verhaal verteld, dia's laten zien, en daarna stelde ik dezelfde vraag Alle vingers gingen omhoog! Geloof me, die kinderen willen graag alles van de natuur weten! Laat het onderijs er asjeblieft de tijd voor nemen!’

Door Marcel Huispas

Natuur als bondgenoot
Zeven jaar lang werkten Joop Schaminée, Marga Coesèl en Lodewijk van Duuren aan dit boek. Een prachtig geïllustreerde geschiedenis van de natuurbescherming in Nederland. Maar het is vooral een noodzakelijk boek, vindt Schaminée:'Ik vind dat natuurbeschermers de geschiedenis van hun vak moeten kennen, de onderzoekers van toen en hun bijdragen. Het boek is vooral bedoeld om een breed lezerspubliek te vertellen en te tonen hoe ontzettend veel werk natuurbeschermers hebben verricht, en hoeveel we aan ze verschuldigd zijn.’
Marga Coesèl,JoopSchaminée, en Lodewijk van Duuren, De natuur als bondgenoot. KNNV Uitgeverij. 288 blz., 29,90 euro. Verkrijgbaar via www.ivn.nl/catalogus.

Bron: Dagblad De Pers