Een andere blik op een betere wereld

Wiki NME Podium
 

Een andere blik op een betere wereld

Petra Jansen, Farasha Educatief 14 juli 2014 - Petra Jansen, Farasha Educatief , Petra Jansen werkt bij Veldwerk Nederland, geeft les op de Marnix Academie en heeft een eigen bedrijfje Farasha Educatief. www.farasha-educatief.org

 

Een snelweg die licht geeft. Een computerspel waarbij mensen en varkens met elkaar kunnen spelen, waardoor het welzijn van de dieren verbetert. Een eerlijke telefoon ontwikkeld op kosten van de gebruikers via crowdfunding. Een voetbalstadion dat verlicht wordt door het geschreeuw en gehos van de supporters. Een game waar duizenden mensen aan meedoen, waarbij ze al spelend oplossingen vinden om ziektes beter te behandelen.

 

Wat hebben deze voorbeelden gemeen? Het zijn allemaal duurzame oplossingen op actuele vraagstukken. En het zijn oplossingen die ontstaan zijn door een andere blik. Die andere blik komt voort uit de inzet van creativiteit en digitale media. Een combinatie die een belangrijke bijdrage kan leveren aan een duurzame wereld. En die misschien wel noodzakelijk is nu onze samenleving steeds complexer wordt.

 

Toename in complexiteit

Onze samenleving is voortdurend in ontwikkeling en wordt steeds complexer. Dat betekent dat ook problemen steeds ingewikkelder worden. Denk aan klimaatverandering, armoedebestrijding of gezondheidsvraagstukken. Om voor deze problemen oplossingen te vinden hebben we nieuwe ideeën en denkkaders nodig. Zoals Albert Einstein al zei: "Geen probleem kan worden opgelost met de denkwijze die het heeft veroorzaakt."

De samenleving van de toekomst heeft mensen nodig die anders naar de dingen kijken. Die tot nieuwe, originele ideeën en oplossingen kunnen komen. Kortom, mensen die creatief zijn. Niet voor niks is creativiteit benoemd als een van de '21st century skills'. (En) minister Bussemaker schrijft in haar visie op cultuuronderwijs: "Maatschappelijke vraagstukken op bijvoorbeeld het gebied van zorg, maatschappelijk verantwoord ondernemen, energie- en voedselvoorziening, krimp of vergrijzing worden steeds complexer. Voor de aanpak van deze vraagstukken groeit het belang van creativiteit en innovatie" (Cultuur beweegt. Visie minister Bussemaker, juni 2013).

Onze huidige maatschappij is (ook) een netwerksamenleving. Dankzij digitale media kunnen mensen altijd en overal ideeën delen, vragen stellen, hun mening geven, leren en creëren. Door digitale media zijn mensen wereldwijd met elkaar verbonden en verspreidt kennis zich sneller dan ooit. Dit draagt bij aan de complexiteit van onze samenleving. Daarom is ook mediawijsheid onderdeel van de 21st century skills.

 

Wat is creativiteit?

Wat is eigenlijk creativiteit? Vaak wordt het geassocieerd met kunst en kunstenaars. Maar creativiteit gaat niet (alleen) over schilderen, muziek maken of toneel spelen. Creativiteit gaat over het kunnen bedenken van nieuwe, originele en bruikbare ideeën en oplossingen. Dat klinkt misschien ingewikkelder dan het is. Uit onderzoek blijkt dat we op ons creatiefst zijn als we 5 jaar oud zijn. Ongehinderd door kennis of waardeoordelen zijn we zeer goed in staat om tot allerlei originele ideeën te komen. Maar naarmate we ouder worden neemt onze creativiteit af. In 2010 verscheen in Newsweek een artikel waarin deze 'Creativity crisis' wordt beschreven.

Er worden verschillende mogelijke oorzaken genoemd voor het afnemen van onze creativiteit. Bijvoorbeeld dat er te weinig aandacht is voor creativiteit in het onderwijs of dat kinderen teveel afleiding hebben door tv en social media. Volgens sir Ken Robinson komt het doordat ons onderwijssysteem sterk verouderd is. Er is teveel aandacht voor standaardisering in plaats van voor de unieke talenten en creativiteit van kinderen.

 

Creativiteit voor een duurzame wereld

In Vlaanderen is de relatie tussen creativiteit en een duurzame wereld al gelegd in de praktijk. In de Beleidsnota Cultuur 2009-2014 werd al een doelstelling ‘eco-cultuur’ opgenomen. Met deze doelstelling wilde Vlaams minister Joke Schauvliege het proces rond duurzame ontwikkeling binnen de cultuursector stimuleren. En in 2013 ontstond het Transitienetwerk Cultuur “Pulse” met als doel om de kunst-, erfgoed- en sociaal-culturele sectoren te laten bijdragen aan ecologische uitdagingen.

In Nederland is de link tussen duurzame ontwikkeling en creativiteit nog niet vanzelfsprekend. Al is er wel een aantal inspirerende voorbeelden zoals ontwerper / kunstenaar / hippie Daan Roosegaarde die de smart highway bedacht. En de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht (HKU) wil dat in 2018 alle studenten tijdens hun opleiding in aanraking komen met duurzaamheidsvraagstukken in hun vakgebied.

 

Hoe kun je creativiteit stimuleren?

Een belangrijk kenmerk van creativiteit is divergent denken. Dat is het vermogen om meerdere ideeën te ontwikkelen door vanuit verschillende gezichtspunten te kijken. Een bekend voorbeeld is het bedenken van zoveel mogelijk toepassingen voor een willekeurig object zoals een paperclip. Creatieve mensen bedenken veel meer toepassingen omdat ze zich ook verbeelden dat de paperclip 10x zo groot is of dat hij gemaakt is van piepschuim.

Divergent denken komt maar weinig voor in de praktijk. Mensen zijn vaak geneigd om voor het eerste goede idee of de eerste oplossing die zich aandient te gaan. Maar zo blijf je hangen in bekende ideeën en oplossingen. De nieuwe, originele ideeën ontstaan pas als je jezelf dwingt nog een oplossing te bedenken en nog een en nog een. Brad Hokanson van de universiteit van Minnesota stelt het zo: "The only wrong answer is one answer." Een stelling die haaks staat op hoe het er in het onderwijs over het algemeen aan toegaat.

Maar creativiteit is meer dan alleen divergent denken. Ook convergent denken is van belang. Het gaat tenslotte niet alleen om originele maar ook om bruikbare ideeën. Daarom zijn ook reflectie en doorzettingsvermogen van belang om ideeën te testen en aan te passen om uiteindelijk tot een goede oplossing te komen. In 2013 verscheen een rapport van Lucas e.a. waarin  ze creativiteit onderscheiden in vijf kenmerken: nieuwsgierigheid, vasthoudendheid, vindingrijkheid / fantasie (het divergent denken), samenwerking en discipline.

 

De kracht van digitale media

Bij mediawijsheid wordt vaak gedacht aan het leren omgaan met de risico’s van digitale media. Er is veel aandacht voor digitaal pesten, verslaving (van) aan games en privacy van gegevens. Dit zijn natuurlijk ook belangrijke zaken. Maar ik wil hier graag naar de positieve kant van digitale media kijken. Deze media bieden namelijk kansen voor een duurzame wereld op het gebied van delen, creëren en motiveren.

 

Delen

Het delen van ideeën is van groot belang voor creativiteit. Steven Johnson beschrijft in zijn boek ‘Where good ideas come from’ hoe creativiteit en innovatie vooral ontstaan op plekken waar veel (verschillende) mensen samenkomen. Door de social media in onze huidige maatschappij kunnen nog meer mensen en ideeën bij elkaar komen. Dit kan bijvoorbeeld in discussiegroepen op LinkedIn of op Twitter met een specifieke hashtag zoals #biodesign.

Een ander voorbeeld van het delen van ideeën zijn de TED-talks (ideas worth spreading): video's van lezingen door inspirerende vrijdenkers en wereldverbeteraars zoals de eerder genoemde sir Ken Robinson en Steven Johnson. Of Operation Education, een digitaal en live netwerk van bevlogen mensen die het onderwijs willen verbeteren.

Ook MOOC's (massive open online courses) zijn een voorbeeld. Via MOOC's kunnen mensen wereldwijd gratis studies volgen bij allerlei universiteiten. Zo volgde ik begin dit jaar bij Coursera de online cursus 'How to change the world'. Dit deed ik samen met 30.000 (!) andere deelnemers uit heel de wereld. Door digitale media kunnen mensen wereldwijd altijd en overal leren.

(Maar) digitale media bieden niet alleen mogelijkheden om kennis te delen maar ook producten en diensten. Zo kun je met Foodsharing eten, dat je zelf over hebt, delen met anderen. Via Airbnb en Coachsurfing worden slaapplekken en vakantiehuizen uitgewisseld. Via Croquer kun je klussen veilen en met Peerby kun je spullen lenen van mensen uit je buurt. Er wordt ook wel gesproken over een nieuwe economie: de deeleconomie. Of zoals Daan Roosegaarde in 2013 bij Zomergasten zei: “delen is het nieuwe hebben”.

 

Creëren

Een tweede ontwikkeling is DIY (Do it Yourself). Volgens Jan Rotmans zal onze samenleving de komende jaren veranderen in een doe-het-zelf-maatschappij. Een belangrijk kenmerk daarvan is dat iedereen een eigen 3D printer heeft. Daarmee kunnen we van alles zelf maken: serviesgoed, sieraden, speelgoed en dat laatste net ontbrekende pinnetje van die IKEA kast. In plaats van dingen van ver weg te importeren, printen we ze zelf. In plaats van dingen die stuk zijn weg te gooien, printen we reparatieonderdelen. Er wordt zelfs al geëxperimenteerd met 3D printen met organisch materiaal (BioDesign).

Een andere vorm van creëren is augmented reality (AR). Met een smartphone of tablet kun je een extra laag toevoegen aan de 'echte' wereld. Je scant bijvoorbeeld een QR code op een bordje in het bos en er start er een filmpje over het ontstaan van de omgeving. Ook is het mogelijk om digitale objecten in de ruimte te plaatsen. Zo hangen er op het Museumplein virtuele kunstwerken die je alleen met je smartphone of tablet kunt zien. En in de game ‘Los in het bos’ moeten kinderen buiten virtuele activiteiten uitvoeren zoals een virtueel vuur blussen. Met apps als Stiktu en Repudo kun je zelf eenvoudig virtuele boodschappen (teksten, filmpjes, foto's) op locaties plaatsen. Zo kun je bijvoorbeeld een educatieve tocht maken waarbij kinderen meer ontdekken over hun omgeving. Iedereen heeft zo de mogelijkheid om een virtuele wereld gekoppeld aan de echte wereld te creëren.

 

Motiveren

Een laatste belangrijke ontwikkeling die samenhangt met digitale media is de opkomst van games. Met name jongeren kunnen uren achter elkaar een game spelen. Waar ze op school al na een kwartier zijn afgeleid kunnen ze in een game urenlange concentratie opbrengen. Dat komt, schrijft Jane McGonical in haar boek ‘Reality is broken’, omdat ze de wereld van games boeiender vinden dan de echte wereld.

Dat kun je een treurige zaak vinden. Maar je kunt er ook anders naar kijken. Wat als we nu de echte wereld net zo boeiend weten te maken als een game? Wat als we jongeren zover kunnen krijgen dat ze door het spelen van een game bijdragen aan het oplossen van echte wereldproblemen? De game ‘Fold-It’ is hier een voorbeeld van. Meer dan 50.000 mensen puzzelden mee om eiwitten op de meest efficiënte manier ‘op te vouwen’. Dat was nodig om nieuwe medicijnen te kunnen ontwikkelen, onder andere tegen hiv. Dit onderzoek, dat wetenschappers anders zeker 10 jaar had gekost, werd nu in 10 dagen uitgevoerd.

Het toepassen van elementen uit games in het echte leven heet gamification. Gamification kun je inzetten voor marketing of binnen een organisatie, maar ook om de wereld te verbeteren. Het voetbalstadion uit de inleiding is een voorbeeld van gamification. Het is bedacht door studenten van de HKU. En hoewel het nu nog niet haalbaar is in de praktijk duurt dat vast niet lang meer.

 

Wat we nodig hebben is een andere blik. Een andere blik op creativiteit. Creativiteit gaat niet (alleen) over schilderen, muziek maken of toneelspelen. Creativiteit gaat over de vaardigheid om tot nieuwe, originele en bruikbare ideeën en oplossingen te komen. Creativiteit die we kunnen inzetten om tot duurzame oplossingen te komen voor de complexe problemen in onze samenleving, nu en in de toekomst.

En we hebben een andere blik nodig op digitale media. Niet als medium dat mensen van elkaar vervreemdt maar als medium dat zorgt voor nieuwe verbindingen om samen te kunnen delen en creëren. En dat nieuwe mogelijkheden biedt om mensen te motiveren om bij te dragen aan een betere wereld.

 

Tips voor het NME werkveld: wat kun je zelf doen?

  • Steeds meer steden hebben een Fablab, een open werkplaats met digitaal gereedschap zoals een 3D printer. Kijk of er een Fablab in de buurt is en leg contact. Misschien kun je samenwerken maar je zult in ieder geval geïnspireerd raken.
  • Kijk of er een cultuurpunt / coördinatiepunt voor cultuureducatie is en leg contact. Misschien kun je samenwerken of in ieder geval je aanbod voor het onderwijs op elkaar afstemmen.
  • Zoek een kunstenaar in de buurt en laat die jouw ideeën, producten en diensten prettig ontregelen. Wil je een duurzame kunstenaar? Kijk op www.edu-art.eu/kennisplatform/ontwerpen-voor-de-toekomst voor kunstenaars en hun projecten over duurzame ontwikkeling. 
  • Inventariseer bij scholen wat ze doen aan cultuureducatie of aan mediawijsheid en vraag of zij mogelijkheden zien om dit te verbinden aan NME.
  • Volg zelf een MOOC bijvoorbeeld ‘creative problem solving’ of ‘How to change the world’ op www.coursera.org                
  • Bekijk en download de apps Viswijzer, RankaBrand, groenten- en fruitkalender, keurmerkenwijzer, weggooitest en CO2-vergelijker.
  • Kijk op de site van Operation Education en sluit je aan.
  • Bekijk voor meer voorbeelden: www.padlet.com/petrajansen75/farasha. Deze wall is gemaakt door het netwerk ‘How to change the world’, een netwerk over creatief denken en digitale media voor een duurzame wereld. Wil je hierbij aansluiten, geef je op bij  Petra Jansen.

 

Bronnen

 

Petra Jansen, Farasha Educatief

www.farasha-educatief.org

 

Petra Jansen werkt bij Veldwerk Nederland, geeft les op de Marnix Academie en heeft een eigen bedrijfje Farasha Educatief.

 

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Meer duurzame scholen noordelijke provincies door samenwerking

13-02-2017 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Mars Ambassador Program

05-12-2016 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Buurtbaten

13-06-2016 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

Stan Frijters

Leren voor Duurzame Ontwikkeling. Gewoon doen!

07-03-2016 - Stan Frijters, Projectleider/docent Stoas Vilentum Hoogeschool

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Groen Gaat Goed

15-02-2016 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Veranderen door de ‘grootst mogelijke kleine stap’

14-09-2015 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

 Hak van Nispen tot Pannerden

Sociale verzorgingsstaat of een sociale samenleving?

27-07-2015 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

Bart de Koning

Cursus Peuters in het Wild

18-05-2015 - Bart de Koning, Natuur is een feest

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Samen leven in de energieke samenleving

04-05-2015 - Hak van Nispen tot Pannerden, directeur SME Advies

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Reisleiders in Duurzaamheid

16-03-2015 - Hak van Nispen tot Pannerden, directeur SME Advies

 

Jeroen Onck

NME make-over

22-01-2015 - Jeroen Onck, Senior adviseur Utrecht Natuurlijk

 

Jan van Boeckel

Artbased environmental education

24-12-2014 - Jan van Boeckel, Adjunct and Program Director in Design Theory at Iceland Academy of the Arts

 

Vivian Siebering

Bomen groeien níet tot in de hemel

14-11-2014 - Vivian Siebering, Eigenaar ViSie Training & Advies

 

Linda IJmker

Laatste dag UNESCO Conferentie

12-11-2014 - Linda IJmker, Manager GroenGelinkt

 

Linda IJmker

Shaping the future we want

11-11-2014 - Linda IJmker, Manager GroenGelinkt

 

Linda IJmker

GroenGelinkt in het Japans

09-11-2014 - Linda IJmker, Manager GroenGelinkt

 

Jeroen Onck

Natuur biedt leerzame perspectieven. NME omarmt “Leren van de natuur”

20-08-2014 - Jeroen Onck, Senior consulent natuur, milieu en duurzaamheid bij Gemeente Utrecht

 

Petra Jansen, Farasha Educatief

Een andere blik op een betere wereld

14-07-2014 - Petra Jansen, Farasha Educatief , Petra Jansen werkt bij Veldwerk Nederland, geeft les op de Marnix Academie en heeft een eigen bedrijfje Farasha Educatief. www.farasha-educatief.org

 

Chantal Overgaauw

Regels frustreren vergroening buitenruimte

03-07-2014 - Chantal Overgaauw, Woordlicht, communiceert over natuur en NME, traint docenten/pedagogisch medewerkers en neemt kinderen mee naar buiten.

 

Hak van Nispen

Meestribbelaars

16-06-2014 - Hak van Nispen, Directeur SME Advies

 

Arjen Wals

Education and citizen science

24-05-2014 - Arjen Wals, Professor of Social Learning and Sustainable Development

 

A.A. Mabelis (Bram)

Vrije tijdsbesteding van kinderen

24-04-2014 - A.A. Mabelis (Bram), Externe medewerker, Alterra Wageningen UR

 

Chantal Overgaauw, Woordlicht

Regen

12-02-2014 - Chantal Overgaauw, Woordlicht, communiceert over natuur en NME, traint docenten/pedagogisch medewerkers en neemt kinderen mee naar buiten.

 

Jeroen Onck

Nieuwjaarsfabel

06-01-2014 - Jeroen Onck, Senior consulent natuur, milieu en duurzaamheid bij Gemeente Utrecht

 

Jeroen Onck

De ongemakkelijke nuance

17-11-2013 - Jeroen Onck, Senior consulent natuur, milieu en duurzaamheid bij Gemeente Utrecht

 

 Hak van Nispen tot Pannerden

Scholen zijn rampzalig!

24-10-2013 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

Hak van Nispen tot Pannerden

Eerste dinsdag van september is nieuwe Prinsjesdag

02-09-2013 - Hak van Nispen tot Pannerden, Directeur SME Advies

 

Arjen Wals

Why sustainability cannot and should not be taught: a call for reflexivity, transformation and deep learning in turbulent times

04-03-2013 - Arjen Wals, Professor of Social Learning and Sustainable Development

 

Arjen Wals

Fifty Shades of Green – why the Green Economy cannot be business as usual and ESD cannot be education as usual…

01-11-2012 - Arjen Wals, Professor of Social Learning and Sustainable Development

 

Arjen Wals

Action Research & Community Problem Solving and The Acoustics of Social Learning

21-09-2012 - Arjen Wals, Professor of Social Learning and Sustainable Development

 

Jeroen Onck

Nestwarmte, duurzame bron van energie?

29-06-2012 - Jeroen Onck,

 

NMEpodium is een samenwerkingsverband van IVN, GDO, Veldwerk Nederland, SMEAdvies en VVM Sectie NME en is financieel mogelijk door het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie.