“Water is, zoals we allemaal weten, een belangrijk maatschappelijk thema in Nederland. Nog meer dan tien jaar geleden, toen wij met ons project Waterzigt op Weizigt begonnen. Waterveiligheid en waterkwaliteit staan hoog op de maatschappelijke agenda. De aandacht die er voor deze thema’s is gekomen werpt vruchten af.” Maria noemt wat lokale voorbeelden. “20 jaar geleden was het nog verboden te zwemmen in rivieren in de regio. De waterkwaliteit is sindsdien sterk verbeterd. En de zalm is weer terug in de Merwede. De inwoners van Dordrecht zijn meer gaan genieten van het water in hun stad.”

Aansluitende ambities

“Als NME centrum kun je pas echt verschil maken als je samenwerking zoekt met partners die ook met water bezig zijn”, is de ervaring van Maria. “Waterpartners, zoals drinkwaterbedrijven en waterschappen, hebben als doel mensen te stimuleren bewust om te gaan met hun leefomgeving en dan in het bijzonder met water. Bovendien willen ze aan het publiek laten zien waar ze mee bezig zijn. Weizigt wil duurzaam denken en handelen stimuleren in Dordrecht en de regio. Die ambities sluiten heel goed op elkaar aan.”

Netwerk

Weizigt NMC wilde meer betekenen op het gebied van water én beschikte over een groot netwerk van organisaties en partners in de regio. De koppeling was volgens Maria snel gemaakt. “We zijn gewoon begonnen een ingang te zoeken in ons netwerk. De voorwaarde was dat we op bestuurlijk niveau wilden binnenkomen. Dat is essentieel als je daadwerkelijk draagvlak wilt krijgen. En alleen zo konden we met ons beleid aansluiten bij het communicatieve en educatieve beleid dat bij de partners werd ontwikkeld. We wilden niet alleen op zichzelf staande lessen of activiteiten organiseren, nee, we wilden vanuit beleid met elkaar gefundeerde programma’s opzetten.”

Waterzigt op Weizigt

Toen Weizigt NMC partijen benaderde, kwamen er direct enorm enthousiaste reacties. Dat resulteerde al snel in het programma Waterzigt op Weizigt, waarin naast Weizigt waterschap Hollandse Delta, Rijkswaterstaat Zuid-Holland, drinkwaterbedrijf Evides, de gemeente Dordrecht en NME Drechtsteden een aandeel hebben. Maria: “In het programma besteden we aandacht aan waterveiligheid, -kwaliteit en de waterketen. Ten eerste wilden we een fysiek punt creëren waar mensen naartoe konden komen. Dat werd het paviljoen Aquarama, op het terrein van Weizigt. In Aquarama kunnen bezoekers een kijkje nemen in het water van een poel zonder nat te worden. En er bevindt zich een permanente watertentoonstelling. Verder is er een mobiele tentoonstelling gekomen die door de regio Zuid-Holland heeft gereisd en om de twee jaar in het monumentale koetshuis van ons centrum te bezoeken is geweest. Ook biedt het Koetshuis een ontmoetingsruimte voor workshops over water.”

Programmaonderdelen

“Naast fysieke onderdelen bestaat Waterzigt op Weizigt uit diverse lesprogramma’s voor het basis- en voortgezet onderwijs, kant-en-klaar of op maat. Ook zijn er activiteiten als waterfietstochten. Jongeren vormen de belangrijkste doelgroep van het programma. We brengen bij hen bewustwording op gang door vanuit het beleidsthema water opdrachten voor hen te ontwikkelen. Belangrijke elementen in die opdrachten zijn ruimte voor de rivier, waterveiligheid en gevolgen van dijkverhoging in relatie tot bebouwing. We laten hen kijken door de ogen van de recreant, de boer, de inwoner en de politiek. Ook zijn er speciale programma’s voor inwoners, zoals de watertuin die we jaren geleden met de Koninklijke Maatschappij voor Tuinbouw en Plantkunde hebben ontwikkeld. Daarmee brengen we waterbeheer dichtbij de inwoners. Ze doen ideeën op voor de inrichting van hun tuin, rekening houdend met de opvang van regenwater. En onlangs zijn beleidsmensen uit Hannover en Sheffield bij Weizigt op bezoek geweest. Dat zijn, net als Dordrecht, steden die aan een rivier liggen. Zij hebben zich laten inspireren door de Dordtse aanpak op het gebied van wonen met (de risico’s van) water.”

Aansluiting bij landelijke activiteiten

“Wat ook ontzettend goed werkt, is aansluiten bij landelijke activiteiten. Voor basisscholen organiseren we bijvoorbeeld jaarlijks de watersponsorloop Aqua for all. De deelnemers lopen zes kilometer, waarbij ze zes liter water op de rug dragen. Voor iedere liter water zoeken ze vooraf een sponsor.” Maria merkt dat een evenement als dit door NME-centra in het land beperkt wordt opgepakt. “Terwijl er zoveel landelijke publiciteit naartoe gaat waarvan je kunt profiteren. Een uitgelezen kans! En ook een middel om aan bestuurders te laten zien wat je doet. Laat de wethouder het startschot geven, nodig de pers erbij uit.”

Waterarrangement Drechtsteden

“Ons waterprogramma heeft zich steeds verder ontwikkeld en biedt nog volop groeimogelijkheden. We leggen steeds meer de verbinding tussen beleidsambtenaren, inwoners en bestuurders. En de evaluaties, na vijf jaar en recentelijk na tien jaar, zijn zeer positief.” Dit alles was aanleiding om het programma verder uit te breiden tot een Waterarrangement Drechtsteden. “Een waterarrangement vergroot het bestuurlijk draagvlak en maakt samenwerking met andere partijen in de Drechtsteden mogelijk. De organisatiestructuur wordt versterkt met een wethouder uit de Drechtsteden, een beleidsmedewerker van Wateragenda Drechtsteden en van het Deltaprogramma Rijnmond Drechtsteden. Het Programmabureau NME van Agentschap NL ondersteunt de plannen voor het waterarrangement met subsidie. En het arrangement fungeert als pilot voor STROOM, het provinciale programma dat tot doel heeft educatie rondom water en energie meer structureel aan te bieden via de NME-centra.”

Hoog niveau

“NME-organisaties die ook zoeken naar verbreding, verdieping en samenwerking zou ik op het hart willen drukken vooral op hoog niveau in te steken”, vat Maria de ervaringen van Weizigt samen. “Als je een kans in je netwerk ziet, grijp die dan meteen. Leg contacten op het niveau van directie en bestuur. Als dat is gelukt en je krijgt mensen mee, ga dan kijken hoe je het gaat organiseren en welke mensen in de organisatie je erbij nodig hebt. Vervolgens is het belangrijk dat je voor het programma een goede organisatiestructuur opzet, met trekkers, communicatiemensen en inhoudelijk deskundigen.”

Arie van der Vlies, directeur Bestuurszaken en Kennismanagement van waterschap Hollandse Delta over de samenwerking met Weizigt NMC:

“Maria Epema en ik zaten in elkaars netwerk, toen zij tien jaar geleden contact met mij zocht over een mogelijke samenwerking. Met de directeur van Weizigt hebben we gesprekken gevoerd, en zo ontstond Waterzigt op Weizigt. Wat ons als waterschap erg aansprak, en nog steeds aanspreekt, is dat we onze educatieve activiteiten kunnen laten uitvoeren door een professioneel centrum met professionele krachten. We zijn daarmee verzekerd van deskundigheid en continuïteit. Samenwerken met de gemeente doen wij als zuiverings- en waterschap al langer. Educatie is ook een doelstelling van onze organisatie, maar het is uiteraard niet onze core business. Wij zijn daar niet volledig toe uitgerust en dat is Weizigt wel. We kunnen gebruik maken van de professionaliteit en vele contacten, bijvoorbeeld met scholen. Ik ben heel positief over de samenwerking. Over het fysieke resultaat in de vorm van Aquarama, de rondreizende tentoonstelling, en de spin off die het zelfs in het buitenland heeft opgeleverd. Zelfs in St. Petersburg liggen producten die binnen de samenwerking zijn ontstaan. Alle activiteiten en producten willen we actueel houden en verder ontwikkelen. Bovendien kunnen we met het waterarrangement onze activiteiten en producten in een groter gebied aanbieden en nieuwe gemeentes en inwoners bereiken.”